Dopuszczenie pracownika do prowadzenia pojazdu służbowego wiąże się z określonymi obowiązkami po stronie pracodawcy. Weryfikacja uprawnień kierowców nie jest wyłącznie dobrą praktyką organizacyjną — w wielu przypadkach wynika bezpośrednio z przepisów prawa pracy, przepisów o transporcie drogowym oraz regulacji dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy.
Poniżej przedstawiamy najważniejsze podstawy prawne oraz metody weryfikacji uprawnień kierowców stosowane w przedsiębiorstwach.
Obowiązek weryfikacji uprawnień kierowcy – podstawa prawna
Kodeks pracy
Podstawowy obowiązek pracodawcy wynika z:
Art. 207 § 2 Kodeksu pracy — pracodawca jest zobowiązany chronić zdrowie i życie pracowników poprzez zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy.
Oznacza to m.in. konieczność dopuszczania do wykonywania pracy wyłącznie osób posiadających wymagane kwalifikacje oraz zdolność do jej wykonywania.
Dodatkowo:
Art. 229 Kodeksu pracy — pracodawca nie może dopuścić pracownika do pracy bez aktualnego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań do pracy na danym stanowisku.
Jeżeli zakres obowiązków obejmuje prowadzenie pojazdu, obowiązek ten dotyczy również zdolności do kierowania pojazdem.
Ustawa o kierujących pojazdami (5 stycznia 2011 r.)
Reguluje zasady uzyskiwania i posiadania uprawnień do kierowania pojazdami oraz funkcjonowanie Centralnej Ewidencji Kierowców. Z punktu widzenia pracodawcy istotne jest, że:
- uprawnienia mogą zostać cofnięte lub zawieszone decyzją administracyjną,
- prawo jazdy posiada określony termin ważności,
- informacje o uprawnieniach są dostępne w rejestrze publicznym (CEPiK).
Ustawa o transporcie drogowym (6 września 2001 r.)
W przedsiębiorstwach transportowych obowiązują dodatkowe wymogi wobec kierowców wykonujących przewóz drogowy, m.in.:
- obowiązek posiadania kwalifikacji zawodowej,
- obowiązek odbywania szkoleń okresowych,
- spełnianie wymagań zdrowotnych i psychologicznych.
Brak spełnienia tych warunków może skutkować karami administracyjnymi dla przedsiębiorcy.
Ustawa o służbie medycyny pracy oraz przepisy wykonawcze
Zgodnie z przepisami dotyczącymi profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami pracodawca ma obowiązek kierowania pracowników na badania wstępne, okresowe i kontrolne, w tym w zakresie zdolności do prowadzenia pojazdów, jeżeli wynika to z charakteru pracy.
Metody weryfikacji uprawnień kierowców w firmie
1. Kontrola prawa jazdy i weryfikacja w Centralnej Ewidencji Kierowców
Podstawową metodą jest sprawdzenie ważności prawa jazdy oraz zakresu posiadanych uprawnień. W praktyce obejmuje to:
- kontrolę ważności dokumentu,
- weryfikację kategorii prawa jazdy,
- sprawdzenie zgodności danych osobowych,
- potwierdzenie braku cofnięcia uprawnień.
Pracodawca może zweryfikować uprawnienia kierowcy poprzez usługę „Sprawdź uprawnienia kierowcy” udostępnioną przez administrację publiczną na portalu gov.pl (CEPiK). Dane z rejestru pozwalają potwierdzić status uprawnień i ich zakres.
W kontekście ochrony danych osobowych podstawą przetwarzania danych jest najczęściej:
- obowiązek prawny pracodawcy,
- prawnie uzasadniony interes administratora (bezpieczeństwo i odpowiedzialność organizacji).
2. Weryfikacja badań lekarskich i psychologicznych
Na podstawie art. 229 Kodeksu pracy pracodawca ma obowiązek zapewnić, że pracownik posiada aktualne orzeczenie lekarskie o braku przeciwwskazań do pracy. W przypadku kierowców weryfikacji podlega:
- aktualność badań medycyny pracy,
- zdolność do prowadzenia pojazdów,
- badania psychologiczne (psychotechniczne), jeśli wymagają tego przepisy lub charakter pracy.
Badania psychologiczne są obowiązkowe m.in. dla kierowców wykonujących przewóz drogowy lub prowadzących pojazdy wymagające szczególnej sprawności psychofizycznej.
3. Kontrola kwalifikacji zawodowych kierowców transportu drogowego
W przedsiębiorstwach transportowych pracodawca powinien dodatkowo weryfikować:
- kwalifikację wstępną lub kwalifikację wstępną przyspieszoną,
- szkolenia okresowe kierowców zawodowych,
- świadectwo kwalifikacji zawodowej,
- kartę kierowcy do tachografu,
- uprawnienia ADR przy przewozie towarów niebezpiecznych.
Obowiązki te wynikają przede wszystkim z ustawy o transporcie drogowym oraz przepisów wykonawczych.
4. Monitoring naruszeń i odpowiedzialność pracownika
W praktyce organizacyjnej stosuje się również rozwiązania prewencyjne, takie jak:
- oświadczenia pracownika o posiadaniu uprawnień,
- obowiązek informowania o utracie prawa jazdy,
- procedury wewnętrzne dotyczące użytkowania pojazdów służbowych.
Choć przepisy nie nakładają wprost obowiązku monitorowania punktów karnych, pracodawca ma prawo wdrażać rozwiązania organizacyjne zwiększające bezpieczeństwo pracy, o ile pozostają zgodne z przepisami o ochronie danych osobowych i prawem pracy.
5. Procedury wewnętrzne i zarządzanie ryzykiem
W celu realizacji obowiązków wynikających z przepisów prawa firmy wdrażają wewnętrzne procedury obejmujące:
- weryfikację uprawnień przy zatrudnieniu,
- okresową kontrolę dokumentów,
- harmonogram badań i szkoleń,
- zasady dopuszczania do prowadzenia pojazdów służbowych.
Takie działania stanowią element systemu zarządzania bezpieczeństwem pracy oraz ograniczają odpowiedzialność pracodawcy.
Konsekwencje braku weryfikacji uprawnień
Dopuszczenie do prowadzenia pojazdu osoby bez wymaganych uprawnień może skutkować:
- odpowiedzialnością pracodawcy za naruszenie przepisów BHP,
- odpowiedzialnością cywilną za szkody,
- problemami z wypłatą odszkodowania przez ubezpieczyciela,
- karami administracyjnymi w przypadku przedsiębiorstw transportowych.
W skrajnych przypadkach możliwa jest również odpowiedzialność karna związana z narażeniem życia lub zdrowia.
Podsumowanie
Weryfikacja uprawnień kierowców stanowi obowiązek wynikający z przepisów prawa pracy, przepisów o bezpieczeństwie pracy oraz regulacji dotyczących transportu drogowego. Pracodawca powinien stosować systemowe podejście obejmujące kontrolę dokumentów, badania lekarskie, kwalifikacje zawodowe oraz odpowiednie procedury organizacyjne.
Regularna i udokumentowana weryfikacja uprawnień kierowców pozwala ograniczyć ryzyko prawne, zwiększyć bezpieczeństwo pracy oraz zapewnić zgodność działalności przedsiębiorstwa z obowiązującymi przepisami.
Jak możemy pomóc?
sprawdz-kierowce.pl to aplikacja automatyzująca proces weryfikacji prawa jazdy kierowców. Dzięki niej nie będziesz musiał samodzielnie weryfikować uprawnień swoich kierowców. Wystarczy, że wprowadzisz dane zatrudnionych przez Ciebie kierowców i aplikacja sprawdzi prawo jazdy, posiadane uprawnienia oraz ich ważność i powiadomi Cię o tym w przypadku nieprawidłowości.
Aplikacja każdego dnia (o 6:45) sprawdza, czy kierowcy dodani przez użytkownika posiadają ważne prawo jazdy i wymagane kategorie uprawnień. Dzięki temu nie musisz samodzielnie kontrolować dokumentów — aplikacja zrobi to za Ciebie.